Ruch alterglobalistyczny w Polsce. Sieci, kultura, style życia: sprawozdanie

Drugie w tym roku akademickim, listopadowe spotkanie z cyklu „O socjologii z Literatką”, już za nami. Jego tematem był „Ruch alterglobalistyczny w Polsce. Sieci, kultura, style życia”. Prelegent – dr Piotr Antoniewicz, pracownik Instytutu Socjologii UWr oraz gość specjalny – Daniel Płatek, członek krakowskiej Inicjatywy Prawo do Miasta, przedstawili zebranym słuchaczom skąd się wzięły, czym są oraz jak działają w praktyce ruchy alterglobalistyczne.

Zjawisko ruchów alterglobalistycznych ma stosunkowo niedługą historię, zarówno w Polsce jak i na świecie. Ich celem jest rozwój propozycji alternatywnego rozwoju społecznego w wymiarze globalnym. Pojawienie się tego typu ruchów społecznych pod koniec lat 1990-tych było, zdaniem dr. Antoniewicza, „wiekowym i zaskakującym zjawiskiem w aspektach ruchów społecznych”. Jako jedno z wcześniejszych wydarzeń na szeroką skalę, które w pewnym sensie antycypowało idee alterglobalistyczne, prelegent wskazał rewoltę 1968 roku, po której nastąpiło pewne wyciszenie masowych protestów młodzieżowych w świecie zachodnim. Zdarzenia roku 1989, związane w upadkiem realnego socjalizmu, były zaś przedstawiane przez naukowców (m.in. przez amerykańskiego politologa Francisa Fukuyamę) jako ostateczny etap rozwoju społecznego i gospodarczego.

Lata 90. przyniosły jednak nowe modele społecznego organizowania się, którym towarzyszyły procesy karnawalizacji protestów skierowanych przeciwko organizacjom takim jak Światowa Organizacja Handlu czy Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Na początku lat 2000-nych, w odpowiedzi na spotkania międzynarodowych instytucji finansowych, alterglobaliści rozpoczęli organizację Światowych Forów Społecznych. Było to swoistą nowością w aspekcie praktycznego działania ruchów oraz nowością teoretyczną dla ich badaczy. W warunkach polskich ruchy alterglobalistyczne są również dopiero od niedawna systematycznie badane.

Źródła polskich ruchów alterglobalistycznych są dwojakiego typu: globalne – związane z opozycją wobec światowej ekspansji neoliberalnego modelu kapitalizmu oraz lokalne, związane z odziaływaniem problemów globalnych w skali mikro. W skład ruchów alterglobalistycznych w polsce wchodzą lewicowi radykałowie, socjaliści, trockiści, partie komunistyczne; jak również przedstawiciele nowych ruchów społecznych – anarchiści, ekolodzy, z których nieznaczna część wywodzi się z ruchów protestów w latach 1980-tych. W wymiarze organizacyjnym ruchy alterglobalistyczne przedstawiane są jako sieci. Głoszą one wartości postmaterialistyczne i krytykę konsumpcjonizmu. Zdaniem prelegenta, charakteryzują się symboliczną „kakofonią”, czyli wielością głosów i opisów konkretnego problemu społecznego. W ruchach społecznych uczestniczą przeważnie osoby pomiędzy 25 a 35 rokiem życia (choć zainteresowanie ruchami obserwuje się u młodzieży w wieku ok. 17 lat). Dominantą są także ludzie z wyższym wykształceniem, głównie z dużych miast.

Można wyróżnić dwa style uczestnictwa w ruchach alterglobalistycznych, analityczny oraz praktyczny. Pierwszy dotyczy analiz przemian społecznych oraz postawy refleksyjnej, drugi wprowadza w życie działania mające na celu przekształcenie zastanego porządku społecznego poprzez np. działalność polityczną. Dr Piotr Antoniewicz wskazał 3 fazy działalności ruchów alterglobalistycznych w Polsce oraz ich zakres tematyczny:

– 2001-2005 – pierwsze zetknięcie z alterglobalizmem, także w przekazach medialnych; protesty antywojenne, działalność radykalnych ruchów lewicowych i anarchistycznych; protesty pracownicze; powstanie Ogólnopolskiego Komitetu Protestacyjnego;

– 2005-2008 – początki instytucjonalizacji współpracy pomiędzy ruchami alterglobalistycznymi, pojawiły się m.in. problemy pracy tymczasowej (tzw. umów śmieciowych);

– 2008-2011 – klęska Polskiego Forum Społecznego, rozpad trwałych powiązań pomiędzy środowiskami alterglobalistycznymi, przesunięcie tematyczne w stronę ruchów miejskich;

Gość specjalny, Daniel Płatek, wskazywał na słabość ruchów społecznych do mobilizowania jednostek zewnętrznych wobec tych ruchów. Co więcej wytknął im przede wszystkim brak usystematyzowania wartości i słabą instytucjonalizację. Wspomniał także o istotnym rozróżnieniu na ruchy alterglobalistyczne, które mają charakter skupiania lokalnych działań na rzecz przemian społecznych oraz antyglobalistyczne, w ramach których mieści się dużo szersze spektrum poglądów politycznych (m.in. skrajnie prawicowych).

Po wystąpieniu prelegenta miała miejsce wnikliwa dyskusja, w trakcie której próbowano odpowiedzieć na pytanie, dlaczego ruchy alterglobalistyczne w Polsce są względnie słabe. Pozytywnym wątkiem w dyskusji na temat działań ruchów w Polsce, było podkreślenie ich udziału w debatach na temat szkodliwości popularnych umów śmieciowych na rynku pracy. Dyskutanci wspomnieli również, że dziś ruchy społeczne są zupełnie czymś innym, niż 10 lat temu. W skali światowej mają one wpływ na przemiany gospodarcze jak i decyzje polityczne.

Pytaniem otwartym pozostaje: jak przekonać i aktywizować młodych Polaków do działań na rzecz przemian w różnych aspektach życia społecznego, skoro ruchy alterglobalistyczne w naszym kraju są postrzegane jako te, które nie dotyczą „mnie osobiście”.

korekta A. Mrozowicki / zdjęcie PTS o. Wrocław

Print Friendly

Download PDF

O autorze
Studentka socjologii na UWr ; zainteresowania naukowe: socjologia religii, socjologia medycyny, tożsamość mieszkańców Górnego Śląska... zainteresowania poza naukowe: odrywająca od codzienności beztroska jazda na rowerze ;)