Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Cywilizacje w perspektywie socjologicznej. Stan i kierunki badań nad cywilizacjami współczesnego świata” – sprawozdanie

12-13 grudnia 2013 roku odbyła się już trzecia konferencja Cywilizacje w perspektywie socjologicznej. Tym razem przedmiotem refleksji był Stan i kierunki badań nad cywilizacjami współczesnego świata. Konferencja została zorganizowana przez Instytut Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego i Polskie Towarzystwo Socjologiczne – Oddział Wrocławski.  Referaty wygłosiło 37 uczestników z wielu ośrodków naukowych: Warszawy, Łodzi, Poznania, Katowic, Krakowa, Torunia, Lublina, Gdańska, Wrocławia.

Konferencję otworzyła dr Marcelina Zuber, zastępca Dyrektora ds. Kontaktów zagranicznych w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz przewodniczący komitetu organizacyjnego konferencji prof. dr hab. Zdzisław Zagórski. Pierwszy panel otworzył prof. dr hab. Krzysztof Wielecki (UKSW) wystąpieniem Współczesne wyzwania cywilizacyjne w świetle wybranych teorii socjologicznych. Zauważył on, że nie można uprawiać socjologii makrostruktur w czasie globalizacji niezauważając, że strukturyzują się podmioty na mega poziomie. Stwierdził także, że nie sposób zrozumieć krysysów (rodziny, tożsamości, etc.) bez uwzględnienia procesów długiego trwania.  Z kolei prof. dr hab. Andrzej Boczkowski (UŁ) zwrócił uwagę, że zamiast pojęcia „kryzys” wolałby używać zwrotu „działanie dezintegrujące”. Jego wystąpienie Cywilizacja i ideologia dotyczyło ideologii związanych ze zmianami cywilizacyjnymi. Zaproponował wprowadzenie pojęcia „formy cywilizacyjnej”, których przykładem mogą być I, II, III, IV Rzeczpospolita, strategia lizbońska czy system boloński. Formy cywilizacyjne ułatwiałyby analizę tego, co dzieje się wewnątrz cywilizacji. Szczególne znaczenie dla form cywilizacyjnych mają ideologie edukacyjne, które mogą je spajać lub wpływać na nie destrukcyjnie. Prof. dr hab. Tadeusz Marczak (UWr) w referacie Naród jako fenomen cywilizacji zachodniej przytoczył słowa Feliksa Konecznego, że „Azja nie zna narodu”, oraz dostrzegł, że „nacja” jest tworem europejskim, zaś cywilizacja bramińska, jak i cywilizacja chińska nie zna tej idei.  Ks. prof. dr hab. Dominik Kubicki (UAM) w referacie Czy zachodzi jakakolwiek inteligibilna odpowiedniość analogii w próbie (z)badania cywilizacji bądź kultur religijnych w dziejach i wymiarze globalnego świata?  skupił się na kwestiach budowania społeczeństwa wiedzy. Ostrzegł przed paradoksem związnym z dostępem do informacji – łatwość uzyskania nowej informacji niekoniecznie musi oznaczać nabywanie wiedzy. W kolejnym referacie Teorie cywilizacji a możliwy model rzeczywistości społecznej w badaniach nad cywilizacjami prof. dr hab. Zdzisław Zagórski (UWr) przywołał dwa modele swojego autorstwa. Pierwszym z nich jest model wielowariantowego ujmowania rzeczywistości społecznej, zaś drugi odnosi się do relacji Naród-Społeczeństwo-Państwo-Kościół w stanie wojny lub pokoju oraz suwerenności i niewoli. Referent zauważył, że demokracja kończy się na poziomie makrostrukturalnym, zaś relacje aktorów na poziomie mega nie podlagają demokratycznym standardom. Ostatnią referentką w pierwszym panelu była  dr Agnieszka Dziedziczak-Foltyn (UŁ). Jej wystąpienie Idea skoku cywilizacyjnego w polskim dyskursie modernizacyjnym – pomiędzy życzeniowym komunałem a realną opcją postępu dotyczyło zwiększenia roli socjologów w dyskursie dotyczącym prognozowania zmian będących konsekwencją kryzysu ekonomicznego. Panel zakończyła dyskusja, w czasie której głos zabrali dr Piotr Napierała (UAM), dr Piotr Pieńkowski (UWr), mgr Jakub Florczyk (UMCS), mgr Stanisław Kamykowski (UWr) oraz wszyscy paneliści.

Mgr Jakub Florczyk (UMCS) rozpoczął drugi panel wystąpieniem Transgraniczne organizacje społeczeństwa obywatelskiego w perspektywie zjawiska genderyzmu w Europie Środkowej. Autor twierdził, że zbudowanie modelu funkcjonowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego dostrzegającego kulturotwórcze znaczenie płci jest zadaniem, przed którym stoi zglobalizowana społeczność świata. Kolejny referat wygłosiła Joanna Kmiecik (UJ).  Wystąpienie Teoria cywilizacji w ujęciu polskich badaczy I połowy XX wieku skupiało się na dokonaniach Floriana Znanieckiego oraz Feliksa Konecznego. Dr Justyna Tomczyk (UWr) w referacie Patriarchat a rozwój cywilizacji. Podejście feministyczne zaprezentowała rozumienie pojęcia „patriarchat” w myślach nurtu feministycznego odwołując się do Sylwii Agacinski i Pierra Bourdieu. Następnym referentem był dr Arkadiusz Peisert (UG). W wystąpieniu Społeczeństwo obywatelskie jako fenomen cywilizacyjny skupił uwagę na tym, czy jest możliwe zbudowanie (powstanie) społeczeństwa obywatelskiego poza kręgiem cywilizacji Zachodu i jego oddziaływaniem?  Odwołując się do koncepcji Norberta Eliasa oraz Shmuela Eisenstadta doszedł do wniosku, że odpowiedź na pytanie będzie różna w zależności od tego, co uznamy za istotę cywilizacji.  Ostatni w tym panelu zaprezentował się dr Piotr Pieńkowski (UWr). W wystąpieniu Pęknięcie cywilizacji? (Dez)integracja transatlantycka dokonał analizy relacji transatlantyckich w ramach cywilizacji zachodniej oraz możliwych scenariuszy rozwoju sytuacji. Zauważył, że opisywane przez niego relacje należy rozważać jako procesy długiego trwania. W dyskusji swoje uwagi i pytania zgłosili: dr Agnieszka Dziedziczak-Foltyn (UŁ), dr Piotr Napierała (UAM), prof. dr hab. Zdzisław Zagórski (UWr), prof. dr hab. Krzysztof Wielecki (UKSW), prof. dr hab. Andrzej Boczkowski (UŁ) oraz paneliści.

Ostatni panel pierwszego dnia rozpoczął dr Marcin Płoski wystąpieniem Cywilizacje i konflikt cywilizacji w świetle badań czasopisma „Opoka w Kraju”. Według prelegenta istotnym wkładem omawianego periodyku jest analiza treści twórczości Feliksa Konecznego w aspekcie dokonujących się współcześnie przemian cywilizacyjnych. Kolejny referat Cywilizacja rosyjska w perspektywie euroazjatyckiej wygłosiła mgr Karolina Blecharczyk (UJ). Swoje rozważania oparła o twórczość głównego ideologa euroazjatyzmu Aleksandra Dugina. Jej referat był również możliwością prezentacji jego poglądów i oddziaływania na geopolitykę z perspektywy współczesnej Rosji.  Kolejnym prelegentem był Jacek Gładysz (UE Wrocław), który w referacie Studium sukcesu cywilizacji chińskiej. Analiza socjoekonomiczna skupił się na prezentacji wskaźników demograficznych i  ekonomicznych mających obrazować stan gospodarki chińskiej na tle państw regionu. Następnie mgr Rita Róża Ramza (Uczelnia Łazarskiego) streściła poglądy i koncepcje Francisa Fukuyamy w referacie Polityczno-prawne konsekwencje urzeczywistnienia Końca Historii Francisa Yoshihiro Fukuyamy. Autorka odwoływała się do przetłumaczonych na język polski pozycji „Koniec historii” i „Koniec człowieka”. Dr Piotr Napierała (WSHiU Poznań) zwrócił uwagę na dysproporcję w potencjale Chin. Jego referat Guy Sorman i jego obrona liberalnego uniwersalizmu w odniesieniu do Chin opisywał relacje pomiędzy cywilizacją chińską i cywilizacją zachodnią, które – według referenta – należy nazwać „ostrożnymi”. Podkreślił także, że nie istnieje jeden model chiński. Mgr Tomasz M. Rudowski (UW) skupił sie na cywilizacji latynoamerykańskiej. Jego wystąpienia Zderzenie cywilizacji. Latynoamerykańskie vs. zachodnie rozumienie kategorii postępu, rozwoju i nowoczesności uwzględniało m. in. dorobek Artura Escobara i jego myśli głoszącej, że „rozwój”, „modernizacja”, „nowoczesność” czy „postęp” są częściami dyskursu mocarstw postkolonialnych i stanowią alter ego kolonializmu. W ostatnim wystąpieniu mgr Tomasz Lisowski (UWr) odniósł się do implementacji wartości cywilizacji zachodniej w świecie arabskim. W referacie Wartości cywilizacji zachodniej wobec cywilizacji arabskiej – na przykładzie aktywności laureatek Pokojowej Nagrody Nobla W trakcie dyskusji po tym panelu swoimi uwagami i pytaniami podzielili się: dr Piotr Pieńkowski (UWr), dr Maciej Rybicki (UWr), Jacek Gładysz (UE Wrocław), prof. dr hab. Andrzej Boczkowski (UŁ), prof. dr hab. Zdzisław Zagórski (UWr), dr Agnieszka Dziedziczak-Foltyn (UŁ). Również paneliści wymienili wzajemne refleksje oraz odpowiedzieli na zadane pytania.

            Drugi dzień konferencji rozpoczął się od wystąpienia dra Tomasza Marciniaka Jak historia kołem się potoczyła. O roli i miejscu komiksu w cywilizacji obrazkowej. Prelegent stwierdził, że znaczenie ikonografii staje się coraz większe. Jedna z tez postawionych w trakcie wystąpienia dotyczyła tego, że komiks jest jedynym elementem kultury masowej cywilizacji zachodniej, który nie przyjął się w Polsce na szeroką skalę. Mgr Rafał Zdyb (UWr) w ramach wystąpienia Glokalizacja – nowy model socjologicznego ujmowania współczesnych przemian cywilizacyjnych przedstawił podstawowe założenia tej koncepcji oraz jej krytykę. W ramach wystąpienia zaprezentował poglądy autorów z perspektywy ekonomicznej, antropologicznej i socjologicznej.  Kolejny prelegent – mgr Jacek Szymala (UWr) – zaznaczył, że w jego wystąpieniu należy utożsamiać cywilizację zachodnią z chrześcijaństwem, a cywilizajcę wschodnią jako połączenie cywilizacji arabskiej i cywilizacji prawosławnej. Jego referat Elementy cywilizacji zachodniej i wschodniej w filmowej wizji szlacheckiej kultury Rzeczpospolitej XVI-XVII w. odnosił się do produkcji filmowych. Prelegent zwracał szczególną uwagę na elementy takie jak kostiumy, muzyka, dialogi, plenery miały imitować XVI i XVII wieczne realia. Mgr Łukasz Skoczylas (UAM) wygłosił referat Cywilizacyjne zróżnicowanie procesów konstruowania pamięci społecznej. Zwracał w nim uwagę na to, że można zaobserwować wzrost zainteresowania podmiotowością przedmiotów. Kolejnym prelegentem był mgr Stanisław Kamykowski (UWr). W ramach wystąpienia Od Olimpii do Sochi – idee ruchu olimpijskiego na gruncie różnych cywilizacji porównywał Igrzyska Olimpijskie rozgrywane w starożytności z deklarowanymi ideami nowożytnego ruchu olimpijskiego oraz jego rzeczywistymi praktykami. Odnosząc się do pokoju olimpijskiego, uczestników, wyboru miejsca rozgrywania zawodów czy problematyki obywatelstwa w starożytności i współczesności. Ostatnią prelegentką w tym panelu była mgr Dominika Michalak (UW). Jej referat Praktyki czytelnicze z perspektywy procesu cywilizacji odnosił się do badań nad czytelnictwem i nawiązywał do procesu cywilizacji w rozumieniu Norberta Eliasa. Autorka zaznaczyła jednak, że prezentowane wyniki badań nie dotyczą Polski. W trakcie dyskusji poza prelegentami głos zabrali: mgr Tomasz Lisowski (UWr), dr Maciej Rybicki (UWr), mgr Jacek Kubera (UAM), Jacek Gładysz (UE Wrocław), prof. dr hab. Andrzej Boczkowski (UŁ), prof. dr hab. Zdzisław Zagórski (UWr).

Kolejny panel rozpoczęło wystąpienie dra Michał Pieniasa (UŁ) Wpływ procesu globalizacji na kształt współczesnego państwa typu welfare state. Wystąpienie zawierało opis procesu kształtowania się gospodarki na początku XXI wieku ze szczególnym uwzględnieniem powstającego rozwarstwienia społecznego. Prelegent przedstawił również informacje pozwalające stwierdzić aktualność koncepcji welfare state w dobie globalizacji. Następny referen dr Mariusz Baranowski (UAM) przedstawił m. in. katalog kategorii nierówności. Jego wystąpienie Cywilizacja nierówności – teoretyczne i praktyczne konsekwencje rozwoju społeczeństwa przybliżało nie tylko elementy rozważań teoretycznych, ale także rzeczywiste obszary, w których nierówności stanowią problem społeczny. Mgr Łukasz Kaszkowiak (UWr) w wystąpieniu Imperializm popkulturowy odwoływał się do relacji pomiędzy Stanami Zjednoczonymi, a pozostałymi obszarami globu. W swoich rozważaniach wykorzystał koncepcję centrum i peryferii Immanuela Wallersteina. Kolejną prezentację wygłosiła Jagoda Czarnotta (UJ). Jej wystąpienie Amerykanizacja kontra sinizacja – socjologiczna walka o współczesny umysł skupiało się na oficjalnych przekazach dotyczących Chin. Prelegentka zauważyła, że zbudowanie dobrych relacji pomięczy Chinami i subcywilizacjami wymaga pracy obu stron dialogu. Jako ostatni przed dyskusją wystąpił dr Maciej Rybicki (UWr). Jego referat Procesy przystosowawcze w migracjach międzycywilizacyjnych na przykładzie muzułmańskich imigrantów we Wrocławiu był oparty na badaniach empirycznych zrealiowanych we wrocławskiej społeczności muzłumańskiej. Autor przytoczył informacje, iż Polska często przypadkowo staje się krajem docelowym imigrantów. Zaprezentował on również strategie przystosowawcze, które wyróżnił po analizie zebranego materiału. W trakcie dyskusji szereg wzajemnych pytań zgłosili uczestnicy panelu. Ponad to głos zabrali: dr Tomasz Marciniak, dr Jerzy Żurko (UWr), prof. dr hab. Zdzisław Zagórski (UWr), prof. dr hab. Andrzej Boczkowski (UŁ), mgr Tomasz Lisowski (UWr) oraz dr Piotr Pieńkowski (UWr).

Mgr Joanna Wolska wystąpieniem Eugenika wczoraj i dziś. Walka z upadkiem cywilizacji rozpoczęła ostatni panel. Autorka stwierdziła, że ruch eugeniczny nie zniknął wraz zakończeniem II Wojny Światowej i był kontynuowany w różnych laboratoriach, co najmniej do lat 70-tych XX wieku, czyli czasów wymarcia członków Amerykańskiego Towarzystwa Eugenicznego. Referentka zwróciła uwagę na szereg dylematów moralnych, jakie stawia przed społeczeństwem rozwój nauk biologicznych. Bartosz Płotka (UMK) w wystąpieniu Spór wokół doskonalenia człowieka jako wyznacznik nowego kierunku nauk społecznych przedstawił zarys biopolityki. Referent opisał również spór pomiędzy biokonserwatystami i transhumanistami. Mgr Jacek Kubera w wystąpieniu Urbi et Orbi. Globalna unifikacja miejskiej aktywności skupił się na przedstawieniu nowych ruchów miejskich. Według autora mają one duży potencjał, który bywa częściowo wspierany przez władze poszczególnych miast. Kolejny referat wygłosiła dr Kateryna Novikova (WSGE). W prezentacji Naśladownictwo vs wyjątkowość: wybrane cechy cywilizacji radzieckiej w dziele Siergieja Kara-Murzy przedstawiła dorobek rosyjskiego myśliciela, który jest w Polsce niemalże nieznany. Referat mgra Jakuba Adamskiego (UŁ) Kosmopolici i antykosmopolici, jako siły konstruujące i dekonstruujące „ład” cywilizacyjny prezentował pozornie opozycyjne wobec siebie postawy dotyczące globalizacji. Autor zwrócił uwagę również na cechy wspólne opisywanych grup, przyznając im miano „heretyków intelektualnych” oraz dostrzegając ich potencjał reformatorski. Wystąpienie Sport a Welfare State – wizja Klausa Heinemanna mgr Anny Iwaszyn było ostatnim referatem. Prelegentka wymieniła za Heinemannem cztery filary, na których  -w jego koncepcji – opiera się sport oraz welfare state tj. Państwo, NGO (III sektor),  Rynek (ekonomia), Sektor nieformalny. Po prezentacjach referatów nastąpiła dyskusja, w której oprócz wszystkich panelistów wzięli udział: prof. dr hab. Andrzej Boczkowski (UŁ), dr Maciej Rybicki (UWr), mgr Stanisław Kamykowski, mgr Tomasz Lisowski (UWr), dr Tomasz Marciniak.

Liczba wygłoszonych referatów oraz aktywność uczestników w trakcie dyskusji po referatach świadczy o żywym zainteresowaniu tematyką cywilizacji. Można uznać, że grudniowa konferencja potwierdziała zapotrzebowanie na rozważania o aktorach megapoziomowych jakimi są cywilizacje i subcywilizacje. Różnorodność tematyczna zaprezentowanych referatów oznacza, że jest przestrzeń dla wyodrębniania się cywilizacjologii jako nauki. Głosy dotyczące tego tematu dało sie usłyszeć zarówno w dyskusjach oficjalnych jak i kuluarowych uczestników wydarzenia. Kolejna edycja konferencji planowana jest na przyszły rok.

fot. Agnieszka Pawłowska

Print Friendly

Download PDF